Ośrodek Armedis: Jakie są najczęstsze wady stop u dzieci i jak je rozpoznawać?

Anna Owczarczuk: Najczęściej są to pacjenci ze płaskostopiem, ale nie jest to jedyna wada w obrębie stóp. Oprócz płaskostopia, często w połączeniu z koślawością tyłostopia występować mogą także stopy szpotawe lub wydrążone. Najczęściej bywa tak, że wady stóp diagnozowane są w gabinecie lekarskim przy okazji bilansu dziecka lub u fizjoterapeuty. Nie zawsze jest to jednak wychwycone na wczesnym etapie, dlatego tak ważne jest aby wiedzieć na co zwracać uwagę aby można było samemu zareagować w odpowiednim czasie i udać się na wizytę do specjalisty, który zaleci odpowiednie leczenie. Rodzice też mogą to zrobić sami w warunkach domowych.

Poproś dziecko aby stanęło tyłem do Ciebie. Stopy powinny być bose bez skarpetek, spodenki zdjęte. Oględziny rozpoczynamy od stóp i kierujemy wzrok ku górze. Sprawdzić należy czy występuje któreś z poniższych odchyleń:

-stopy przylegają całą powierzchnią do podłoża

-pięty kierują się do środka lub na zewnątrz

-ścięgno Achillesa przebiega po łuku

-kostki nie stykają się ze sobą – są oddalone od siebie powyżej 4 cm

-kolana nachodzą na siebie lub są wygięte na zewnątrz i nie stykają się

Możemy też obejrzeć obuwie w którym dziecko chodzi najczęściej. Oglądamy podeszwę i sprawdzamy czy któraś krawędź nie jest bardziej starta. Sprawdzamy zapiętek czy nie jest wygięty w któraś stronę. W domowych warunkach rodzice mogą wykonać prosty test. Wystarczy kartka papieru, farbki i stopy dziecka. Dzięki pomalowanym stopom otrzymamy odbitkę, która pokaże zarys podeszwy stóp dziecka. Ten obraz może dać rodzicom wstępną odpowiedź, czy stopa prawidłowo się rozwija, a dodatkowo będzie też atrakcyjną formą zabawy z dzieckiem. Jeśli odbitka wygląda nieprawidłowo lub rodziców niepokoi sposób chodzenia dziecka, warto skonsultować się z fizjoterapeutą.

Armedis: Jakie czynniki mogą przyczyniać się do rozwoju wad stop u dzieci?

Anna Owczarczuk: Wśród przyczyn powstawania wad stóp u dzieci największą rolę odgrywa czas dojrzewania, będący okresem intensywnego wzrostu – właśnie ze względu na powiększającą się wtedy dysproporcję w rozwoju układu kostnego oraz mięśniowego. Często problem potęgują przeciążenia, związane np. z otyłością.

Inną częstą przyczyną jest brak odpowiedniej wiedzy rodziców, którzy na przykład próbują pionizować dzieci za wcześnie, pomijając etap raczkowania. Poza tym nieodpowiednio dobrane obuwie w zależności od etapu rozwoju najmłodszych i starszych dzieci.

Armedis:  W jakim wieku zazwyczaj zaczynają się objawy wad stóp u dzieci?

Anna Owczarczuk: Wady stóp, które są wadami wrodzonymi widoczne są już w dniu narodzin. W rozwoju stopy struktury tworzące jej wysklepienie (łuki stopy) są stymulowane i kształtowane zanim dziecko potrafi stać. Widzimy już wtedy jak rozwija się stopa i cały układ kostno-mięśniowy.

Armedis: Jakie mogą być skutki i konsekwencje nieleczonej wady stóp u dziecka?

Anna Owczarczuk: W młodym wieku wada ta nie powoduje żadnych dolegliwości, ale nieleczona może być przyczyną zniekształceń stóp oraz zaburzenia ich funkcji. Dodatkowo dzieci podczas aktywności fizycznej mogą odczuwać ból zaczynając od łydek, kolan, bioder a czasem w późniejszym wieku dolegliwości bólowe kręgosłupa. Nieleczone wady stóp u dzieci często mają wpływ na ustawienie miednicy, a także na asymetrię łopatek, ustawianie głowy i skrzywienie kręgosłupa (skoliozę). Ważnym aspektem jest wygląd estetyczny.

Armedis: Jakie są dostępne metody diagnostyki wad stop u dzieci?

Anna Owczarczuk: Badanie manualne, które pozwala na ocenę stanu stóp. Badanie podoskopowe, które daje wiele informacji dotyczących kształtu stopy, obecności zgrubień na podeszwie i umożliwia przeprowadzenie badania stabilności stóp. Badanie komputerowe na platformie polegające na pomiarze sił reakcji podłoża w odpowiedzi na obraz stóp pacjenta znajdującego się w pozycji stojącej i w trakcie chodu. Badanie jest bezbolesne. Obraz stóp jest zapisywany, przetwarzany i przesyłany do komputera. Z uzyskanych informacji możemy się dowiedzieć o obecności wady stóp, o nieprawidłowości w obciążeniu czy tez kształtowaniu stopy.

Armedis: Jakie są możliwosci leczenia wad stóp u dzieci? Czy zawsze konieczne jest leczenie operacyjne?

Anna Owczarczuk: Najważniejszą rolę w leczeniu wad stóp u dzieci odgrywają rodzice. Świadomi rodzice zauważą nieprawidłowości w rozwoju swojego dziecka i będą umiejętnie dobierać  obuwie jak również aktywność fizyczną czy dietę. Można też skorzystać z porady fizjoterapeuty, który zbada stopę i dobierze odpowiednie ćwiczenia. Bardzo ważna jest w tym przypadku systematyczność i cierpliwość ponieważ jest to praca czasami na długie lata.  Fizjoterapeuta albo inny specjalista może pomóc w doborze wkładek (najlepiej indywidualnych) i obuwia dla dzieci. Ostatecznością jest oczywiście operacja. Wszystko to zależy od stopnia zaawansowania wady stóp.

Armedis: Jakie są długoterminowe perspektywy dla dzieci z wadami stóp? Czy mogą doświadczać problemów w życiu dorosłym?

Tak jak wspomniałam proces leczenia bywa niekiedy długoletni i trudny, ponieważ wymaga zaangażowania nie tylko specjalisty ale również rodziców. Ćwiczenia korekcyjne stopy mogą być fajna zabawą a nie tylko obowiązkiem i w dłuższej perspektywie często osiągamy pozytywny efekt terapeutyczny. Dzieci które mają świadomość, wiedza jak ustawić stopę, a ćwicząc unikają albo zmniejszają występowanie dolegliwości bólowych stóp, kolan, bioder, kręgosłupa.

Armedis: Jakie wsparcie i porady można zaoferować rodzicom dzieci z wadami stóp?

Anna Owczarczuk: Rodzice powinni obserwować swoje dzieci, oglądać ustawienie stóp i całego ciała w pozycji przodem, bokiem i tyłem oraz spędzać aktywnie czas a przynajmniej zachęcać do aktywności. Dzieci obserwują dorosłych i lubią z nimi spędzać czas. Jeśli rodzice nie uprawiają sportu, to często dzieci tez nie mają motywacji do tego żeby się ruszać. Uważam ze to połowa sukcesu:) Oczywiście dobrze dobrane obuwie i zasięgnięcie porady jak to zrobić. Jest na rynku coraz więcej sklepów dla dzieci z obuwiem dobrej jakości, w których pracują wyspecjalizowane osoby i chętnie doradzą, przymierzą i powiedzą na co zwracać uwagę. Jeśli jednak zauważymy coś niepokojącego u naszych pociech warto zgłosić się chociażby na konsultacje do fizjoterapeuty który wskaże dalsza drogę postępowania.

Armedis: Czy obuwie wpływa na rozwój stóp u dzieci? Czy są szczególne zalecenia dotyczące wyboru obuwia dla dzieci z wadami stóp?

Anna Owczarczuk: Do niedawna nie zdawałam sobie sprawy z tego jak duże znaczenie na prawidłowy rozwój stopy u dzieci ma obuwie. Osoby dorosłe również powinny zwracać na to uwagę. Znam jedna osobę Joannę Ignatowska-Stacja bucik prowadząca sklep z butami dla dzieci, która o butach mogłaby rozmawiać godzinami. Ważne jest na pewno to by but był dopasowany do stopy dziecka (fizycznie na miejscu) oraz odpowiednio dobrany do wieku dziecka.  Wada stóp tym bardziej wymaga dopasowania i czasem tez należy przyjść z wkładką i wybrać odpowiedni but. Ech..temat rzeka

Armedis: Jakie są największe wyzwania, z którymi borykają się rodzice dzieci z wadami stóp? Jak mogą sobie z nimi radzić?

Anna Owczarczuk: Przede wszystkim rodzice często nie są świadomi problemu wady stóp własnego dziecka. Często są zbywani przez lekarzy ortopedów, którzy bagatelizują problem jeśli nie jest znacznie widoczny albo na pewnym poziomie już operacyjny. Trudno jest też dzieci zachęcić do systematycznej pracy, wiadomo czasami jest mało na to czasu albo stykają się z buntem dzieci niechętnych do współpracy. Determinacja, wiedza, systematyczność oraz ćwiczenia często w formie zabawy są potrzebne by osiągnąć pożądany efekt terapeutyczny.

Armedis: Jak wady stóp u dzieci mogą wpływać na ich samoocenę i relacje społeczne?

Anna Owczarczuk: Małe dzieci nie zwracają w ogóle na to uwagi, ale starsze już tak! Nastoletnie dziewczyny, kobiety widzą jak układa im się stopa w bucie, że ucieka, bądź buty „jakoś” szybciej się niszczą. Zdarza się w moje pracy, słyszę od pacjentów, że ich dzieci mają niższą samoocenę, czasem są w szkole wyśmiewane z tego powodu. Chłopcy chyba lepiej radzą sobie z tym faktem.

Armedis: W jaki sposób prowadzi się fizjoterapię dla najmłodszych pacjentów? 

Anna Owczarczuk: Wierzę w to, że indywidualna praca przynosi o wiele więcej korzyści niż praca w grupie. Podczas indywidualnych spotkań jesteśmy w stanie skupić się całkowicie na jednostce, poznać dziecko i dobrać odpowiednie techniki pracy do jego osoby. Postępowanie korekcyjne najczęściej obejmuje:

• terapię manualną, która ma na celu przywrócenie ślizgu powierzchni stawowych względem siebie;
• rozciąganie mięśni przykurczonych w celu odzyskania pełnej ruchomości w stawach i równowagi mięśniowej;
• wzmocnienie mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie łuków stopy, a także mięśni odpowiadających za stabilność i aktywność dolnego tułowia i miednicy;
• kształtowanie nawyku prawidłowego stawiania stóp w chodzie, biegu;
• zalecenia profilaktyczne dla rodziców.

Armedis: Z jakimi dziećmi pracujesz najczęściej? 

Anna Owczarczuk: Najczęściej pracuję z dziećmi w wieku przedszkolnym i szkolnym. Większość z nich pierwszy raz pojawiło się w gabinecie około 3-4 roku życia, gdyż jest to moment, w którym zanika poduszeczka tłuszczowa po wewnętrznej stronie stopy, sprawiająca wrażenie, że stopy z pozoru są płaskie u większości dzieci rozpoczynających chodzenie. Najmłodsza pacjentka, u której rozpoczęliśmy rehabilitację w związku z widocznymi nieprawidłowościami podczas chodzenia miała dwa latka.

Armedis: Od kiedy najlepiej zacząć rehabilitację, żeby przyniosła ona efekt i zatrzymała dalszy rozwój i tendencję do nieprawidłowego stawiania kroków?

Anna Owczarczuk: Najlepiej zacząć jak najwcześniej. Dzięki temu zwiększamy szanse na szybkie i skuteczne zatrzymanie dalszego postępu wady i skorygowanie jej. Korekcja wad postawy jest procesem długotrwałym i wymagającym nie tylko pracy dziecka, ale również zaangażowania rodziców. Bardzo ważne w terapii, rehabilitacji dzieci jest kształtowanie prawidłowych nawyków podczas siedzenia, chodzenia, indywidualnie dobrane ćwiczenia, ale również zalecenia kierowane do rodziców. W tym przypadku obejmują one dobieranie obuwia, sposoby spędzania wolnego czasu, aktywności wspierające proces korekcyjny.

Armedis: Jak pracuje ci się z tak małymi dziećmi? Czy posłusznie i cierpliwie wykonują zadania i polecenia, czy raczej ciężko o ich skupienie?

Anna Owczarczuk: W pracy z małymi pacjentami najważniejsza jest kreatywność i cierpliwość. Staram się, by każde spotkanie było inne i ciekawe. Prowadzenie terapii z dziećmi różni się od pracy z dorosłymi, którzy świadomie wykonują polecania i ćwiczenia lub spokojnie leżą na leżance podczas pracy manualnej, traktując to niejednokrotnie jako relaks. W przypadku dzieci trzeba umiejętnie zamieniać ćwiczenia w zabawę, by dziecko chciało ze mną współpracować.

Armedis: Chodzenie boso wpływa na rozwój stóp u dzieci?

Anna Owczarczuk: Tysiące lat temu ojciec medycyny Hipokrates mawiał: „najlepsze obuwie – to brak obuwia” i ja się z tym zgadzam. Chodzenie boso powoduje pobudzanie receptorów czucia głębokiego, dziecko ma możliwość poznania czuciowego różnego rodzaju podłoża oraz kształtowania wysklepienia stopy, co w konsekwencji wpływa na większą stabilizację ciała. Jak zawsze, są wyjątki od reguły: gdy stopa jest nieprawidłowo wykształcona, a w otoczeniu dziecka dominuje twarde podłoże, to niekiedy zalecam buty.

Armedis: Czy w przypadku nieprawidłowości w obrębie stóp, nasz styl i sposób życia ma duży wpływ na ich powstawanie i możemy kreować je przez całe życie, czy ogranicza się to do pewnego wieku? Wspomniałaś wcześniej, że istnieją różne rodzaje wad stóp. Stopa szpotawa, koślawa, płaskostopie, czy każda z tych wad może zostać wyprowadzona – zatrzymana i nie rzutować na dorosłe życie?

Anna Owczarczuk: Postawę ciała kształtujemy przez całe życie, tyczy się to zarówno kręgosłupa jak i stóp. Niezaprzeczalnie największy wpływ mamy na nią w wieku rozwojowym, kiedy ma miejsce jeszcze wzrost kostny. Warto pamiętać, że profilaktyka i wczesne leczenie jest najskuteczniejszą metodą korekcji wad stóp. Jak wspomniałam wcześniej, im szybciej rozpoczniemy pracę na danej strukturze, tym większe szanse na zatrzymanie dalszego postępu wady lub jej wyleczenie. W dorosłym życiu z kolei nasze nawyki, brak ruchu, przeciążenia, nieprawidłowo dobrane obuwie, nadwaga i tym podobne czynniki mogą przyczyniać się do powstawania wtórnych zmian co może rzutować na pracę całego organizmu.